रामलालको त्यो बिरासत, शेखर गोल्छाको यो हविगत

कुरा २०२५ साल वैशाखको हो । विराटनगरमा विद्यार्थी आन्दोलन चर्किँदा उद्योगी रामलाल गोल्छाका नाति दिवाकर गोल्छालाई खोज्दै प्रहरी घरमै आयो । 

रामलाल गोल्छाले तुरुन्तै अञ्चलाधीश बद्रीबिक्रम थापालाई फोन गरे । ‘हाम्रो परिवारमा आजसम्म कोही पनि थुनामा परेको छैन । यसले हाम्रो समाजमा ठूलो बदनामी हुन्छ । बरु म मेरो नातिलाई घरमै थुनेर राख्छु, पक्राउ नगरिदिनुहोला’, भनेर अनुरोध गरे । 

त्यसपछि अञ्चलाधीशको आदेशमा प्रहरीको टोली उद्योगी रामलाल गोल्छाका नाति दिवाकरणलाई पक्राउ नगरी फर्कियो । 

त्यो घटनाको ५७ वर्षपछि रामलाल गोल्छाकै अर्का नाति शेखर गोल्छा भने पक्राउ परेका छन् । 

अहिले राललाल गोल्छा त जीवित छैनन् । तर यति ठूलो औद्योगिक घरानाका नेतृत्वकर्ता पक्राउ पर्नु साँच्चै बदनामीको विषय हो ।

उनको पक्राउलाई लिएर अहिले दुईथरि धारणा सुनिन्छ । एउटा, मान्छे जतिसुकै ठूलो ओहोदाको होस्, राज्यको अनुसन्धानलाई सहयोग गर्नुपर्छ । 

अर्को, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले आफैंले भन्थ्यो, पहिले सुन्ने, अनि थुन्ने । तर आफैंले सरकार चलाउँदा चाहिँ शेखर गोल्छालाई थुन्न किन हतार गर्‍यो ? 

जे भए पनि एउटा ठूलो औद्योगिक घरानाका सदस्य जुन केसमा अनुसन्धानमा तानिएका छन्, त्यो भने नेपालको निजी क्षेत्रकै दुखद पक्ष हो । 

गोल्छा परिवारले नेपालमा व्यापार व्यवसाय सुरु गरेको १०० वर्ष भइसक्यो । शेखर गोल्छाका हजुरबा रामलाल गोल्छा नेपालकै पहिलो उद्योगी हुन् । उनका बुबा हुलासचन्द गोल्छाले पनि सफल उद्यमी र समाजसेवीका रुपमा नाम कमाए । 

शेखर गोल्छा उद्योग वाणिज्य महासंघको अध्यक्ष भए, १०० भन्दा बढी कम्पनीको नेतृत्व गर्छन्, २० हजार कर्मचारीको रोजगारदाता छन् । तर शेखर पक्राउ प्रकरणले यति ठूलो घराना नैतिक संकटमा परेको छ । 

०००

१९९४ सालतिरको कुरा हो । 

विराटनगरबाट एक जना व्यापारी राणा प्रधानमन्त्री जुद्धशमशेरलाई भेट्छु भन्दै १० दिन हिँडेर काठमाडौं आए । 

उनी सधैं जुद्धशमशेरको दरबारमा जान्थे । धोती कुर्ता लगाएको मान्छे प्रधानमन्त्रीसँग भेटनु छ भन्दै आएको धेरै दिनसम्म त कसैले वास्ता नै गरेनन् । 

तर लगातार धाएपछि एक दिन प्रधानमन्त्री जुद्धशमशेरले के भन्न आएको रहेछ त भेटौं न भनेर भेट दिए । 

उनले प्रधानमन्त्री जुद्धशमशेरलाई विराटनगरमा जुट मिल खोल्ने योजना सुनाए । त्यतिबेला नेपालमा नै उद्योग खुल्न सक्छ भन्ने कल्पना नै थिएन । सरकारसँग उद्योग खोल्ने कुनै योजना र कानुन पनि थिएन । 

उनको कुरा सुनेर जुद्धशमशेर जिल्ल परे । 

सुरुमा त उनले विश्वास गरेनन् । म विराटनगर आएका बेला हेर्छु, तिम्रो योजना देखाऊ भनेर जवाफ दिए । 

नभन्दै जुद्धशमशेर विराटनगर गएका बेला भेट दिए । अनि, जुद्धशमशेर उद्योग खोल्न राजी भए । १९९४ सालमा विराटनगर जुट उद्योगको शिलान्यास भयो । यो नै नेपालको पहिलो उद्योग समेत हो ।

०००

विराटनगरदेखि काठमाडौं धाएर प्रधानमन्त्री जुद्धशमशेरलाई उद्योग खोल्ने योजना सुनाउने मान्छे थिए, रामलाल गोल्छा । अहिलेको गोल्छा अर्गनाइजेसनका संस्थापक, नेपालको पहिलो उद्योगपति । 

उनको अगुवाइमा खुलेको विराटनगर जुट मिल नेपालको पहिलो उद्योग थियो । जुटमिल खोल्न अगुवाइ र अथक मेहनत गरेका कारण रामलाल गोल्छालाई जुट किङ भनेर पनि चिनिन्छ । 

जतिबेला उनले बिराटनगरमा जुटमिल खोल्ने सपना देखे, त्यसबेल मोरङ र सुनसरी जिल्लामा सनपाट खेती असाध्यै हुन्थ्यो । किसानहरुले भारतको फारबिसगञ्जको जुटमिलमा लगेर बिक्री गर्थे । 

नेपालमै जुट उद्योग खुलेपछि नेपाली कच्चा पदार्थको प्रयोगबाट जुटका बोरा उत्पादन हुन थालेको थियो । 

रामलालले नेपालबाट जुटका बोराहरु भारत र समुद्रपार निर्यात समेत गरे ।

आजभन्दा झण्डै ९० वर्ष अगाडि नेपालमै उद्योग खोल्ने आँट गर्नु निकै ठूलो कुरा थियो । जुन काम रामलाल गोल्छाले गरेका थिए । 

रामलाल गोल्छाले नेपालमा पनि उद्योग चलाउन सकिन्छ, सम्पत्ति कमाउन सकिन्छ भन्ने प्रमाणित गरे । दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा उनले नेपालको जुट भारत बाहेकको तेस्रो देशमा निर्यात गरे । 

०००० 

गोल्छा परिवारको पुख्र्यौली थलो भारतको राजस्थान हो । रामलाल गोल्छाले सानै उमेरमा बाबु गुमाए, १५ वर्षकै उमेरमा विवाह गरे ।

बाबुबाजेले गरि आएको कृषि र पशुपालन पेशाबाट जीविका चलाउन गाह्रो भयो । त्यसैले रामलालले व्यापार व्यवसाय अंगालेका थिए । 

उनी व्यापारको सम्भावना खोज्दै २३ वर्षको उमेरमा बिक्रम सम्वत १९७८ सालमा नेपाल प्रवेश गरेका थिए । सुरुमा उनी सुनसरीको देवानगञ्जमा आए ।

सुरुमा उनले बिडीको ब्यापार गरेका थिए । मोरङ र सुनसरीमा सनपाट खेती देखेपछि उनले त्यही सनपाट संकलन गरेर भारतको जुटमिलमा लगेर बेच्न थाले ।

रामलालले मोरङ र सुनसरीका गाउँ घुमेर किसानहरुबाट सनपाट संकलन गर्ने र भारतको जुटमिललाई लगेर बिक्री गर्न थाले । सुरुमा उनले ५ हजार रुपैयाँबाट व्यापार सुरु गरेका थिए । 

रामलाल गोल्छाले किसानसँग संकलन गरेको सनपाट भारतको कटिहार जुट मिलमा लगेर बिक्री गर्थे । नेपालको जुट भारतमा लगेर बेच्दाबेच्दै उनले कटिहार जुटमिलका म्यानेजरसँग विराटनगरमै जुटमिल खोल्ने प्रस्ताव गरे । म्यानेजरले जुटमिलका मालिक राधाकिसन चमडियालाई भेट गराइदिए । 

चमडियाले नेपालमा जुटमिल खोल्न चासो देखाए । त्यसपछि उनी राणा प्रधानमन्त्री जुद्धशमशेरलाई भेट्न काठमाडौं आए । जुद्धशमरेशलाई कन्भिन्स गरेर नेपालमै जुट फ्याक्ट्री खोलिछाडे ।

त्यो बेला उद्योगमा नेपालीको ५१ प्रतिशत र भारतीयको ४९ प्रतिशत शेयर रहने सहमति भएको थियो । 

विराटनगर जुट मिल सञ्चालन भएको १० वर्षपछि २००३ सालमा रामलाल गोल्छाले अर्को पनि जुट मिल स्थापना गरे, रघुपति जुट मिल । 

रामलालले २०१६ सालमा जर्मनीको प्रविधिमा आधारित नेपालमै पहिलो स्वचालित चामल कारखाना पनि सुरु गरे । 

रामलाल गोल्छा व्यापार गर्न नेपाल छिरेको १०० वर्ष पूरा भइसक्यो । १०० वर्ष अवधिमा गोल्छा अर्गनाइजेसन देशकै ठूलोमध्येको एक औद्योगिक घराना बनेको छ ।

जुटबाट सुरु भएको गोल्छा अर्गनाइजेसन आज खाद्यान्न, स्टिल, सिमेन्ट, अटोमोवाइल, इलेक्ट्रोनिक्स सामान, बीमा आदि विभिन्न क्षेत्रमा फैलिएको छ । 

गोल्छा अर्गनाइजेसनको फैलावट  

गोल्छा अर्गनाइजेसनसँग आज १०० भन्दा धेरै कम्पनी छ भने २० हजार भन्दा बढी मान्छे आवद्ध छन् । 

गोल्छा अर्गनाइजेसन अहिले पनि जुट व्यापारमा छ । तर यो अहिले उनीहरुको उद्योगको सानो हिस्सा मात्र हो । हुलास जस्तापाता, हुलास चामल, आटा मैदा जस्ता खाद्यान्न गोल्छा ग्रुपकै हो । 

पछिल्लो समय गोल्छा अर्गनाइजेसनले बजाजका मोटरसाइकलको नेपालमै एसेम्बलिङ र बिक्री गर्दै आइरहेको छ ।

बजाजकै कमर्सियल भेहिकलको पनि एसेम्बलिङ पनि पर्छ । दिनमै १०० वटासम्म कमर्सियल भेहिकल तयार पारिरहेको छ । 

केटीएम बाइक पनि दिनमा १०० वटासम्म एसेम्बिलिङ गरिरहेको छ । 

देशभर बजाज मोटरसाइकलको १०९ वटा, बजार कमर्सियल भेहिकलको ३० वटा र केटीएम बाइकको १४ वटा सोरुम छ । गोल्छा समूह इलेक्ट्रिक बाइक चेतकको पनि डिस्ट्रिब्यूटर हो । 

गोल्छा समूहले विगतमा नेपालमै गाडी उत्पादन पनि गरेको थियो । बाबुराम भट्टराई प्रधानमन्त्री भएका बेला चढेको मुस्ताङ म्याक्स गाडी गोल्छा समूहले नै बनाएको थियो । 

यो गाडी पहाडी कच्ची रुटहरुका लागि निकै उपयोगी मानिएको थियो । तर हाल यो गाडीको उत्पादन हुन छाडिसक्यो । २०५४ सालदेखि २०६९ सालसम्म मुस्ताङ म्याक्स गाडी उत्पादन भयो । 

सरकारले वातावरणीय प्रदूषणको मापदण्डमा युरो–३ का गाडी मात्र दर्ता गर्ने नीति लिएपछि मुस्ताङ म्याक्स बन्द भएको थियो । किनकी यो गाडी युरो–१ मापदण्डको थियो । 

आज भन्दा ३ वर्षअघि गोल्छा अर्गनाइजेसनले इन्डियन आयल कर्पोरेसनसँगको ज्वाइन्ट भेन्चरमा हुलास ल्युब प्रालि स्थापना गरेर सर्वो इन्जिन आयल उत्पादन र बिक्री गरिरहेको छ । 

त्यस्तै युरो ग्रिप टायरको आधिकारिक बिक्रेता हो । यो टायरको मात्र ७० डिलर्स र ३५० रिटेलर्स छन् । ७२५ वर्कसप छन् । 

गोल्छा अर्गनाइजेसन सामसङका उत्पादनहरुको पनि आधिकारिक बिक्रेता हो । सामसङको टीभी र एयर कन्डिसनर नेपालमै बनाइरहेको छ ।

दिनमा ३२० वटासम्म एयर कन्डिसनर उत्पादन गरिरहेको छ ।

गोल्छा अर्गनाइजेसनको ४०० होम अपलायन्स डिलर्स, ६५० भन्दा बढी मोवाइल रिटेलर्स, दुई हजार भन्दा बढी इलेक्ट्रिकल डिलर्सहरु रहेका छन् । 

गोल्छा अर्गनाइजेसन बीमा व्यवसायमा पनि जोडिएको छ । हिमालयन लाइफ इन्स्योरेन्समा यो समूहको लगानी छ । 

त्यस्तै आईटी र एमबीए पढाइ हुने इम्बार्क कलेजमा पनि गोल्छा समूहको लगानी छ । यो समूहले काभ्रेको नाला उग्रचण्डीमा पोल्ट्री भ्याक्सिन र अरु पशु भ्याक्सिनहरु उत्पादन गरिरहेको छ । यो उद्योगको क्षमता वर्षको १ अर्ब २४ करोड डोज भ्याक्सिन रहेको छ । 

००००

रामलाल गोल्छाले सुरु गरेको उद्योगलाई उनका दुई भाइ छोराहरु हंशराज र हुलासचन्द गोल्छाले अगाडि बढाए । 

हंशराजका ५ भाइ छोरा र हुलासचन्दका ४ भाइ छोरा भए । 

हंसराज गोल्छाका छोराहरुमा लोकमान्य, दिवाकर, राजकुमार, दिनेश र महेन्द्र गोल्छा रहेका छन् । 

हुलासचन्द गोल्छाका छोराहरुमा चन्द्रकुमार, सुरेन्द्र, सञ्जय र शेखर गोल्छा छन् । रामलाल र उनका छोराहरुको निधन भइसकेको छ । 

हंशराजका छोरा दिवाकर महेन्द्रको पनि निधन भइसकेको छ । 

अहिले गोल्छाको तेस्रो पुस्ता र चौथो पुस्ताले गोल्छा समूह हाँकिरहेको छ । 

रामलालका छोराहरुमा हुलासचन्द गोल्छाले बेग्लै छवि बनाए । उनी ठूला उद्योगपति सँगै समाजसेवा पनि उत्तिकै चिनिए । 

निजी क्षेत्रको राजनीतिमा पनि अघि बढे । २०२२ सालमा नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ गठन गर्दा विधान लेख्ने मुख्य भूमिकामा उनी थिए । 

हुलासचन्द उद्योग वाणिज्य महासंघको वरिष्ठ उपाध्यक्षसम्म भए । २०५० सालमा उनले महासंघको अध्यक्षमा उम्मेदवारी दिएका थिए । 

उनीसँग प्रतिस्पर्धामा मारवाडी समुदायकै अर्को घराना चौधरी ग्रुपका विनोद चौधरी थिए । प्रचार प्रसारका क्रममा हेटौंडा पुगेका बेला हुलासचन्दलाई हार्ट अट्याक भयो । 

त्यसपछि उनलाई उपचारका लागि काठमाडौं ल्याइयो, त्यसपछि अमेरिका लगियो । चुनावको मुखमा बिरामी भएर उपचारका लागि देशबाहिर जानुपर्ने भएपछि हुलासचन्दले महासंघको अध्यक्षबाट उम्मेदवारी फिर्ता लिए । अनि विनोद चौधरी निर्विरोध अध्यक्ष भए । 

हंशराजका छोरा दिवाकर गोल्छा पनि उद्योग वाणिज्य महासंघको उपाध्यक्षसम्म भए, तर अध्यक्ष हुन सकेनन् । 

दिवाकर र उनकी भाइबुहारी राज्यलक्ष्मी गोल्छा सांसद पनि भए । दिवाकरलाई नेपाली कांग्रेसले र राज्यलक्ष्मीलाई नेकपा एमालेले संविधानसभा सदस्य बनाएको थियो । 

गोल्छा समूहबाट नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघको नेतृत्वमा पुग्ने इतिहास शेखर गोल्छाले बनाए । 

उनी २०७७ देखि ०८० सम्म महासंघको अध्यक्ष रहे । उनी नै अहिले गोल्छा अर्गनाइजेसनको अध्यक्ष छन् । 

०००० 

उनै शेखर गोल्छा अहिले प्रहरी हिरासतमा छन् । प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो सीआईबीले शेखर गोल्छामाथि दीपक भट्ट र सुलभ अग्रवालसँग मिलेर गरेको कारोबारका विषयमा अनुसन्धान गरिरहेको छ । 

उनीहरु सहितको समूहले नेपालमा निजी क्षेत्रको पहिलो रिइन्स्योरेन्स कम्पनी हिमालयन री स्थापना गरेका थिए । शेखर गोल्छा हिमालयन री को अध्यक्षसमेत भएका थिए । 

धितोपत्र बोर्डले गठन गरेको जाँचबुझ तथा सुपरिवेक्षण समितिले हिमालयन री को शेयरमा शंकास्पद कारोबार भएको औंल्याएको थियो । त्यही प्रकरणमा अनुसन्धानका लागि शेखर पक्राउ परेका हुन् । 

यो प्रकरणमा शेखरको संलग्नता कति हो, उनी दोषी हुन् कि होइनन् भन्ने प्रहरीको अनुसन्धान र अदालतले देखाउनेछ । 

राज्यका निकायले गरेको अनुसन्धानमा सहयोग गर्नु नागरिकको दायित्व हो । शेखर गोल्छाको पक्राउलाई अहिलेसम्म त्यही रुपमा बुझु्नु ठीक हुनेछ । तर त्यति ठूलो औद्योगिक घरानाका व्यक्ति पक्राउले समाजमा प्रश्न भने उब्जाएकै छ ।