झापामा ओलीले ब्यहोरेको पहिलो हार

पछिल्ला चुनावहरुमा एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले जित्लान् कि नजित्लान् भन्ने प्रश्न हुदैनथ्यो, कति मतान्तरले जित्छन् भन्ने मात्र चासो हुन्थ्यो । 

तर यसपटक उनीसँग काठमाडौं महानगरका पूर्वमेयर बालेन शाह चुनाव लड्न गएपछि भने ओलीले जित्छन् र भन्नेहरु पनि छन् । 

ओलीलाई चुनावी ब्याटलमा असफलता भन्दा सफलता नै बढी हात लागेको छ । तर ओलीले यसअघि ०६४ सालमा पनि चुनाव हारेका थिए । 

००० 

२०६४ सालको चुनाव संविधान लेख्ने प्रतिनिधि चयनका लागि थियो । राजाको सक्रिय शासनविरुद्ध आन्दोलनरत ७ राजनीतिक दल र बिद्रोही माओवादीबीच संविधानसभा गठन गरेर संविधान बनाउने समझदारी थियो । त्यही समझदारी अनुसार पहिलो संविधानसभा चुनाव २०६४ साल चैत २८ गते तोकियो । 

२०६३ सालमा बनेको अन्तरिम संविधानले पहिलो पटक मिश्रित निर्वाचन प्रणालीको व्यवस्था गरेको थियो । जस अनुसार ६०१ सदस्यीय संविधानसभामा प्रत्यक्ष चुनाव क्षेत्रबाट २४० जना र समानुपातिक पद्धतिबाट ३३५ जना र विशिष्ट व्यक्तिहरु २६ जना चयन हुने व्यवस्था गरियो । 

मुलुक चुनावमा होमियो । तर सशस्त्र बिद्रोह गर्दाका हतियार माओवादीसँगै थियो । उसँग आफ्नै सेना थियो । सेना र हतियारलाई अस्थायी शिविर बनाएर थन्क्याइएको थियो, माओवादी लडाकु त्यही शिविरभित्र बसेका थिए । 

माओवादीसँग डरत्रास र आश दुबै थियो । २०४८ सालदेखि सत्तामा रहेका कांग्रेस एमालेसँग आम मतदाता धेरै खुशी थिएनन् । पटक पटक संसद विघटन, सत्ताका लागि जो सँग पनि मिल्ने, पार्टी नै फुटाउने प्रवृत्ति, भ्रष्टाचार र अनियमितताका अनेक काण्डका कारण कांग्रेस र एमालेप्रति असन्तुष्टि थियो ।

१० वर्ष सशस्त्र संघर्ष गरेर आएको माओवादी नयाँ शक्ति भएकाले यसले पो केही गर्छ कि भन्ने आश थियो । 

अर्कोतर्फ माओवादी हतियारसहितको शक्ति भएकाले डर थियो । माओवादीका नेता कार्यकर्तामा हतियारको दम्भ थियो । विरोधीहरुलाई कुटपिट र आक्रमण गरिहाल्थे । चुनावी भाषणहरुमै आफूसँग सेना र हतियार रहेको धम्की दिन्थे । 

त्यसैले २०६४ सालको चुनाव हतियारसहितको माओवादी र हतियार बिनाका अरु राजनीतिक दलहरुको प्रतिस्पर्धा थियो । 

००० 

त्यतिबेला एमालेको नेतृत्व महासचिव माधवकुमार नेपालले गरेका थिए । ओली विपक्षी खेमाको प्रभावशाली नेता थिए । 

ओलीले २०४८ सालमा पहिलो पटक सांसद बन्दा झापा ६ बाट चुनाव जितेका थिए । ०५१ को मध्यावधिमा पनि त्यहीँबाट चुनाव जिते । ०५६ मा क्षेत्र नम्बर २ र ६ बाट चुनाव लडे । दुबै क्षेत्रबाट जिते । 

संविधानसभाको निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण गर्दा ओलीले चुनाव लड्दै आएको क्षेत्र झापा–७ मा पर्‍यो । 

पत्नी राधिका शाक्यले ओलीलाई २०६४ सालको संविधानसभा चुनाव नलड्न सल्लाह दिएकी थिइन् । किनकी ओलीले भर्खरै मृगौला प्रत्यारोपण गरेका थिए । उनको स्वास्थ्य अवस्था धेरै दौडधुप गर्न सक्ने थिएन । त्यसैले चुनाव नलडेर आराम गरे हुन्थ्यो भनेकी थिइन् ।

ओली पत्नी राधिकाले आफ्नो पुस्तक करुणामा लेखेकी छन्, ‘प्रत्यक्ष निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा नगर्ने, अरु सहज विकल्प पनि हुन सक्थे तर त्यसका लागि उहाँ तयार हुनुभएन । प्रत्यक्ष निर्वाचनको मैदानमा होमिनुभयो ।’ 

राधिकाले सायद समानुपातिक प्रणालीको कुरा गरेकी थिइन्, तर ओली तयार भएनन् । झापाका एमाले नेताहरुले पनि २०६४ सालको चुनाव जित्न कठिन हुने देखेका थिए । किनकी त्यतिबेला पार्टी कमिटीहरु सक्रिय थिएनन् । 

माओवादीले एमाले नेता कार्यकर्तालाई आफ्नो पार्टी प्रवेश गराइरहेको थियो । कतिपय गाउँका कमिटीलाई नै माओवादीले पार्टी प्रवेश गराएको थियो । माओवादीमा नगएकाहरु पनि डरले निष्क्रिय बसेका थिए । 

जिल्लाका नेताहरुले ओलीलाई चुनाव जित्न सहज नभएको सुनाएका थिए । ओलीले ठीक छ, परिस्थिति हेरेर कदम चाल्नुपर्छ भन्थे । 

तर ओलीले झापा ७ मा उम्मेदवारी दिने निर्णय लिए । कांग्रेसले महेन्द्रकुमारी सुब्बालाई उम्मेदवार बनायो । 

नेकपा माओवादीले विश्वदीप लिङ्देनलाई उम्मेदवार बनायो । लिङ्देन, भर्खर भूमिगत जीवनबाट खुला राजनीतिमा आएका जम्मा ३२ वर्षका युवा थिए । माओवादीको झापा जिल्ला सचिवालय सदस्य थिए ।

ओलीले कांग्रेसलाई नै प्रतिस्पर्धी मानेका थिए । जब चुनाव प्रचार सुरु भयो, माओवादी कार्यकर्ताले ठाउँठाउँमा अवरोध गर्न थाले । कतिपय ठाउँमा त माओवादी र एमाले कार्यकर्ताबीच झडप पनि भयो । 

त्यसबेला ओली सहज रुपमा भेटघाट गर्न पनि सक्दैनथे । एमाले नेताहरुका अनुसार भर्खर मिर्गौला प्रत्यारोपण गरेका कारण संक्रमण नहोस् भनेर चिकित्सकहरुले भीडभाडमा नजान, डिस्टेन्स मेन्टेन गर्न भनेका थिए ।

२०६४ चैत २८ गते देशभर मतदान भयो । मतपत्र संकलन गरेपछि सुरु भएको मतगणनामा सुरुदेखि नै माओवादी उम्मेदवार विश्वदीप लिङ्देनले लिड गरे ।

एमालेले तोपगाछी, धरमपुर र दमकको भोट गन्न थालेपछि ओलीले लिड गर्ने अपेक्षा गरेको थियो । तर तोपगाछी र धरमपुरबाट धेरै भोट नै आएन । 

दमक क्षेत्रबाट पनि ओलीले लिड गर्ने गरी भोट आएन । ओलीले लिङ्देनको अग्रता घटाउँदै एक पटक १४ मा झारेका थिए, तर लिङ्देनले फेरि मतान्तर बढाउँदै लगे । त्यसैले मत गणना नसकिँदै ओली झापाबाट काठमाडौं आइसकेका थिए । आफ्नै पार्टीबाट धोका भएको निष्कर्षका साथ ओली काठमाडौं आए । 

एमाले झापामा ०४८ देखि नै माइखोलाको वारी र पारी अलग अलग गुट थियो । माइ वारी उनको बलियो प्रभाव क्षेत्र मानिथ्यो भने पारी सीपी मैनाली, आरके मैनालीहरुको । ०६४ को चुनाव हुँदा सीपी र आरकेहरु एमालेमा त थिएनन्, तर ओली पक्ष र इतरको नाममा गुटबन्दी थियो । त्यसको प्रभाव चुनावमा प्रष्ट देखियो ।

एमालेका एक नेताका अनुसार अर्को समूहमा भएकाहरुले अरु पार्टीलाई भोट त हालेनन्, तर ओलीलाई पनि दिएनन् । मतगणनाको क्रममा मतपत्रको पछाडिपट्टी स्वस्तिक छाप हानेको थुप्रै मतपत्र भेटिएको थियो । 

त्यसैले चुनावको रिजल्ट नआइसक्दै ओली ‘आफ्नै मान्छेले धोका दिए’ भन्दै तत्कालीन महासचिव माधव नेपालकहाँ पुगेका थिए । 

नभन्दै ११ सय मतान्तरले ओलीले त्यो चुनाव हार्न पुगे । झापा–७ बाट संविधानसभा सदस्यमा माओवादी उम्मेदवार विश्वदीप लिङ्देन १६ हजार ९९ मत ल्याएर निर्वाचित भए । एमाले नेता केपी शर्मा ओलीले १४ हजार ९५९ मत ल्याउँदा कांग्रेसकी महेन्द्रकुमारी सुब्बाले ११ हजार ६०५ मत ल्याएर तेस्रो भइन् । 

त्यो चुनावमा माओवादीका उम्मेदवारहरुले ओली मात्र होइन, कांग्रेस एमालेका थुप्रै प्रभावशाली नेताहरुलाई हराएका थिए । एमाले महासचिव माधवकुमार नेपाल रौतहट र काठमाडौं दुबै ठाउँबाट पराजित भएका थिए । कांग्रेसका नेता तथा तत्कालीन गृहमन्त्री कृष्णप्रसाद सिटौला झापा–३ बाट पराजित भए । 

माओवादीले प्रत्यक्षतर्फका २४० सिटमध्ये १२० वटामा जित्यो । कांग्रेसले ३७ र एमालेले ३३ सिटमा मात्र चुनाव जित्यो । समानुपातिकतर्फ माओवादीले १००, कांग्रेसले ७३ र एमालेले ७० सिट पाएको थियो ।

२०६४ सालमा ओलीलाई चुनाव हराउने विश्वदीप लिङ्देन हिजोआज झापामा नै छन् । उनी राजनीतिमा जिल्लास्तर भन्दा माथि उठ्न सकेका छैनन् । अहिले त उनी माओवादीमा पनि छैनन् । 

२०७४ को आम चुनाव अगाडि उनी नेपाली कांग्रेसमा प्रवेश गरेका थिए । २०७८ सालमा भएको झापा जिल्ला अधिवेशनमा उनले कांग्रेसको झापा जिल्ला सचिवमा प्रतिस्पर्धा गरेका थिए । तर पराजित भए । 

अहिले उनी कांग्रेसको भ्रातृ संगठन लोकतन्त्रवादी आदिवासी जनजाति महासंघको उपाध्यक्ष छन् । 

ओलीले हारेको त्यही एउटा चुनाव हो । त्यसपछि २०७० को दोस्रो संविधानसभा चुनावमा ओली त्यही क्षेत्रबाट निर्वाचित भए । 

२०७२ सालमा नयाँ संविधान जारी भएपछि निर्वाचन क्षेत्र घटेर १६५ कायम भयो, ओलीको चुनाव क्षेत्र झापा–५ बन्यो । २०७४ को चुनावमा त ओली देशभरमै सबभन्दा धेरै मतका साथ निर्वाचित हुने सांसदको रेकर्ड नै बनाए ।

त्यो चुनावमा एमाले र माओवादीको बाम गठबन्धन नै भयो । झापा–५ मा त ओलीले राप्रपाको पनि साथ लिए । त्यसैले ओलीले आफ्ना निकटतम प्रतिस्पर्धी कांग्रेस उम्मेदवार खगेन्द्र अधिकारीले भन्दा दोब्बर मत पाए । ओलीले ५७ हजार १३९ मत ल्याएर निर्वाचित भए भने अधिकारीले २८ हजार २९७ मत पाए । 

२०७९ सालको चुनावमा चाहिँ कांग्रेस र माओवादी मिलेर चुनाव लडे । झापा–५ मा ओलीलाई राप्रपाले साथ दियो । यो चुनावमा ओलीले ५२ हजार ३१९ मत ल्याएर जिते भने कांग्रेसका खगेन्द्र अधिकारीले २३ हजार ७४३ मत पाए । 

यसपालिको चुनावमा चाहिँ ओलीका लागि बालेनसँगको प्रतिस्पर्धा कस्तो हुन्छ त ? त्यसका लागि फागुन २१ नै पर्खिनुपर्ला ।