पुरिएको सुरुङमा एउटा प्वालले जगाएको आशा

भोटेकोशी बाढीकै कठिन रेस्क्यू मिसन, जहाँ टालिएको सुरुङको मुख खोल्न सकिएको छैन । सुरुङको मुखदेखि ४० मिटर माथिबाट प्वाल पारेर सुरुङ फेला पारिएको छ । 

आइतबार दिउँसो प्वाल पारेपछि ३५ भन्दा बढी कर्मचारी थुनिएको माथिल्लो त्रिशुली थ्री ए जलविद्युत आयोजनाको सुरुङभित्रको उद्धारमा केही आशाका किरणहरु देखिएका छन् । तर, अझै पनि सुरुङभित्र उद्धारकर्ताहरुलाई पठाउन सकिएको छैन । 

रेस्क्युमा खटिएका सुरुङ विज्ञसमेत रहेका सांसद श्रीराम न्यौपानेका अनुसार सुरुङमा प्वाल पार्ने डीटीएच मेसिनले ५ इन्च डायमिटरको ७ मिटर गहिरो प्वाल पारेपछि सुरुङ भेटिएको थियो । त्यसपछि एक्साभेटरले खनेर त्यसलाई मान्छे पस्न मिल्ने बनाइएको छ । 

शनिबार साँझ ६ बजे काठमाडौंबाट सुरुङमा प्वाल बनाउने डीटीएच अर्थात् डाउन द होल मेसिन पुगेको थियो । त्यसपछि एक घण्टामै ७ मिटर गहिरो प्वाल खनेर सुरुङ फेला पारिएको थियो । 

सुरुङभित्र कोही व्यक्ति नजिकै रहेको/नरहेको पत्ता लगाउन उक्त प्वालबाट प्रकाश र ध्वनि पठाइएको छ । कम्प्रेसर मेसिनमार्फत सुरुङभित्र हावा पठाइएको छ । 

सुरुङ बन्द हुँदा भित्र सबैभन्दा ठूलो खतरा अक्सिजनको कमी हुनु हो । यस्तै धेरै समय उद्धार नहुँदा त्यहाँ विषालु ग्यास कार्बन डाइअक्साइड, कार्बन मोनोअक्साइड वा मिथेन थुप्रिन समेत सक्छ । 

प्वालमार्फत बाहिरबाट कम्प्रेसर मेसिनले ताजा हावा पठाउँदा सुरुङभित्र हावाको पोजेटिभ प्रेसर सिर्जना हुन्छ । यसले भित्र फसेका मानिसहरुलाई सास फेर्न अक्सिजन उपलब्ध गराउँछ र भित्र जम्मा भएका विषालु ग्यासहरूलाई बाहिर धकेल्न मद्दत गर्छ ।

यस्तो प्वाल मानिस छिर्नका लागि सानो भए पनि जीवन बचाउने सामग्री पठाउन पर्याप्त हुन्छ । यदि भित्रबाट मान्छेहरुले आफूहरु जीवितै रहेको संकेत दिए भने यही प्वाल भएर पाइपमार्फत जुस लगायतका खानेकुरा र पिउने पानी पठाउन सकिन्छ । 

साना–साना टर्च लाइट, आपतकालीन औषधि र पातलो थर्मल कपडा डोरीमा बाँधेर तल पठाउन सकिन्छ । सानो वाकी–टकी, तारयुक्त फोन वा माइक पठाएर भित्र फसेका प्राविधिकहरुसँग सीधा कुराकानी गर्न वा उनीहरुको आवाज सुन्न सकिन्छ ।

सुरुङ वा खानीभित्र मानिसहरु फस्दा यस्तै ‘स्मल बोरहोल’ प्रविधिले ठूलो सफलता दिलाएका अन्तर्राष्ट्रिय उदाहरणहरु छन् । सन् २०२३ मा उत्तराखण्डको सिल्क्यारा सुरुङमा ४१ जना श्रमिक फस्दा सुरुमा ६ इन्चको पाइप भित्र पुर्‍याइएको थियो । 

यही पाइपबाट १० दिनसम्म उनीहरुलाई खाना, पानी, औषधि र वाकी–टकी पठाइएको थियो । पछि सोही बाटोलाई आधार बनाएर उद्धार गरिएको थियो ।

सन् २०१० मा चिलीको खानी उद्धार गर्दा पनि यस्तो होल जीवन बचाउन सहयोगी सावित भएको थियो । ६८८ मिटर मुनि ३३ जना खानी श्रमिक ६९ दिनसम्म फसेका थिए । 

१७ औं दिनमा ५.५ इन्चको सानो प्वाल खनेर उनीहरु जीवितै रहेको पत्ता लगाइएको थियो । पछि सोही प्वाललाई ठूलो बनाएर फेनिक्स क्याप्सुलमार्फत सबैको जीवितै उद्धार गरिएको थियो ।

तर, यहाँ बिडम्बना के छ भने हालसम्म सुरुङभित्रका मान्छेहरुसँग सञ्चार सम्पर्क भने स्थापित हुन सकेको छैन । उनीहरुले आफू जीवित रहेको कुनै संकेत दिएका छैनन् । त्यसैले यो उद्धार मिसन अझै बढी च्यालेन्जिङ बन्न पुगेको छ । 

बुधबार बिहान भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीका कारण त्रिशुली थ्री ए आयोजनाको पावर हाउससहितको सबै संरचना पुरिएको छ । 

मर्मत सम्भारका लागि विद्युत प्राधिकरणका विज्ञ इन्जिनियर, प्राविधिक र विज्ञहरु त्रिशुली थ्री ए आयोजनामा पुगेका थिए । नियमित काम गर्नेहरु पनि भित्रै थिए । 

यो आयोजनाको पावरहाउस सुरुङभित्रै रहेकाले उनीहरु त्यहीँ फसेको अनुमान गरिएको छ ।

त्रिशुली थ्री ए आयोजनामाथि बाढीले ढुंगा माटो थुपारेका कारण सुरुङको मुख कहाँ हो भन्ने पत्ता लगाउन समेत कठिन भएको थियो । त्यसैले उद्धारमा कठिनाइ भएको थियो । 

पहिला सुरुङको मुख पत्ता लगाएर त्यहीँबाट जान सकिन्छ कि भनेर पनि प्रयास भएको थियो । त्यसका लागि सरकारले मिनी एक्साभेटर पनि तयार पारेको थियो । 

तर बाढीले ठूला ठूला ढुंगा थुपारेको ठाउँमा सुरुङको मुख कहाँ हो भन्ने पनि पत्ता लाग्न सकेन । त्यहाँको ढुंगामाटो पन्छाउन झन् धेरै समय लाग्ने भएपछि अर्कै ठाउँबाट प्वाल बनाएर सुरुङभित्र एक्सेस पुर्‍याउन लागिएको हो । 

तर त्यहाँसम्म सडकको एक्सेस नभएकाले सबै सामान र मानिसहरु हेलिकप्टरबाट लगिएको थियो । 

विद्युत प्राधिकरणका प्राविधिकका परिवारका सदस्यहरुले सुरुङभित्र उद्धार गरिदिन प्रधानमन्त्री कार्यालयको समेत ध्यानाकर्षण गराइसकेका छन् । विद्युत प्राधिकरणका प्राविधिकहरुले पनि पहिला प्राविधिक जनशक्तिको उद्धार गर्नुपर्ने भन्दै दबाब बढाइरहेका छन् । 

तर, बाढीले सुरुङसमेत पुरिएको अवस्थामा नेपाली प्राविधिकहरुलाई सुरुङभित्र प्रवेश गरेर उद्धार गर्न कठिन भएको छ । विपत्ति र जोखिमका बीचमा चलिरहेको यो उद्धार मिसन नेपालकै इतिहासको जटिल सावित हुँदैछ । 
आशा गरौं, छिटै शुभ समाचार सुन्न पाइनेछ ।