कसरी रह्यो सिंहदरबार नाम ?

रास्वपा सांसद तथा राज्य व्यवस्था समितिका सभापति हरि ढकालले सिंहदरबारको नाम नै फेरेर अनामनगर दरबार राख्नुपर्ने बताएका छन् । 

यसबारे बहस हुँदै गर्ला ? हामी बताउँदैछौं खासमा सिंहदरबार कसरी बन्यो, अनि यसको नाम कसरी सिंहदरबार रह्यो ? 

राणा प्रधामनन्त्री चन्द्रशमशेरले निर्माण गराएका हुन्, सिंहदरबार । 

सुरुमा प्रतिरोपनी ९० रुपैयाँका दरले ३५० रोपनी जमिन किने । यसका नक्सा कर्नेल कुमार नरसिंह, किशोर नरसिंह र भारतीय जोगेन्द्रबाबुले बनाएका थिए । दरबार बनाउन सैनिक र जेलका कैदीलाई काममा लगाइएको थियो । 

दरबारको बाहिरी संरचना बेलायती निओ क्लासिक शैलीको बनाइयो । ढुंगा, इँटा, सिमर, बज्र, चाकु र मासको दाल प्रयोग गरी दरबारको गारो तयार गरियो । काठ नजिकैका जंगलबाट ल्याइयो । यसरी ११ महिनाभित्रै सिंहदरबार बन्यो । ५ वटा चोक, १७ सय कोठा र १७ वटा आँगन भएको दरबार भव्य थियो । वरिपरि पुतलीससहित ठूला बगैंचाहरु पनि बनाइयो । 

दरबारका कोठाहरू जसाउने सामाना विदेशबाट मगाइयो । बेलायत, इटाली र फ्रान्सबाट ऐना, क्रिष्टल लाइट, पानस र अनेकन सामन ल्याएर कोठहारु सिंगारियो । तर, रोचक कुरा यत्रा भव्य दरबारमा शौचलाय भने थिएन ।

यो दरबार चन्द्र शमशेरले निजी प्रयोजनका लागि बनाएका थिए । उनले यहीँ बसेर २८ वर्ष शासन चलाए ।    

तर, पछि सरकारले यो दरबार २ करोड नेपाली रुपैयाँ दिएर राण परिवासँग यो दरबार किन्यो । २००९ पछि यहाँ प्रधानमन्त्रीहरु बस्न थाले । यो अहिले मुलुकको प्रमुख प्रशासनिक केन्द्र बनेको छ । 

भव्य दरबारको नाम ‘सिंहदरबार’ कसरी रहन गयो ? भन्नेबारे । 

यसमा इतिहासकारहरु एकमत छैनन् ।   

इतिहासकार राजेश गौतमका अनुसार राणाकालीन प्रधानमन्त्रीहरु एक किसिमले ‘सिंह’ सरह नै थिए । त्यसमा पनि चन्द्रशमशेर ज्यादै रिसाहा, जंगी स्वभावका र कहिल्यै नहाँस्ने शासक थिए । त्यसैले तत्कालीन समयमा चन्द्रशमशेर ‘हाँस्यो कि नास्यो’ भन्ने उखानै चलेको थियो । 

जनताले त्यस्तै सिंह जत्तिकै कडा स्वभावका व्यक्ति बस्ने दरबार भएकाले दरबारको अगाडि कौसीमा राखिएको सिंहको मूर्तिलाई प्रतीकात्मक रुप मानेर यसलाई ‘सिंहदरबार’ भन्न थाले । अर्थात्, चन्द्रशमशेर आफैंले यो नाम राखेका होइनन् भन्न मत एउटा मत छ । 

तर, इतिहासकार पुरुषोत्तमशमशेर जबराको मत भने अर्कै छ ! उनले आाफ्नो ‘राणाकालीन प्रमुख ऐतिहासिक दरबारहरू’मा लेखेअनुसार यो दरबार बनिसकेपछि एक दिन चन्द्रशमशेर आफ्नी कान्छी बडामहारानी बालकुमारी देवीसँग कौसीमा पुगेका थिए । त्यहाँबाट ठूलो ‘बागदरबार’ देखिएपछि चन्द्रशमशेरले औंल्याउँदै भने, ‘ऊ बागदरबार !’

तब महारानी बालकुमारी देवीले भनिन्, ‘महाराज ! त्यो बाघदरबार हो भने, यो दरबारको नाम ‘सिंहदरबार’ राखे कसो होला ?’ रानीको यो सुझाव चन्द्रशमशेरलाई निकै मन पर्‍यो र दरबारको नाम सिंहदरबार राखियो । 

बाग दरबार भीमसेन थापाले निर्माण गराएको भव्य दरबार थियो । त्यो भन्दा पनि ठूलो दरबार हो भन्ने प्रतिबम्बित गर्न सिंहदबार राखिएको हो भन्ने मत पनि छ । 

सिंहदरबारमै बसेर चन्द्र सम्शेर सति र दाश प्रथा उन्मुलन गरेका थिए । प्रजातन्त्रकालमा पनि विभिन्न ऐतिहासिक घटनाक्रम यहीँबाट भएका छन् । 

तर, लामो सयमदेखि साशनको केन्द्र रहेको सिंहदरबारले जनतालाई हेरेन भन्ने गुनासो छ, त्यसैको आक्रोशमा २०८२मा यसमा आगजनी नै भयो । अब यसको नाम पनि फेर्नुपर्ने बहस हुन थालेको छ ।